محمد حسین کشمیری (زرین قلم) بخش یکم

 

محمد حسین کشمیری

از جمله خوشنویسان هندی که به رقابت با هنرورانِ ایرانی پرداخت، محمدحسین کشمیری (ف ۱۰۲۰ ق.)بود. محمدحسین از قله‏های خط نستعلیق شبه قاره و از نظر سبک و عیار خوشنویسی تنها هنرمندی است که به پایۀ نستعلیق نویسان طراز اول همچون میرعلی کاتب هروی رسیده است. وی از اکبر شاه (۱۰۱۴-۹۶۳ ق.) لقب «زرین قلم» گرفت و  گاه در آثار خود از عنوان «اکبرشاهی» بهره جست. پس از آن در آثاری که در دورۀ جهانگیر پادشاه (۱۰۳۷-۱۰۱۴ ق.) کتابت کرد نیز از لقب «جهانگیری» و «جهانگیرشاهی» بهره‏مند گشت و بسیار مورد توجه این دو پادشاه بود. ابوالفضل علامی در آیین اکبری وی را  «جادو رقم» خوانده است: «… خاصه نستعلیق روایی دیگر یافت و جادو رقمی که در ظلِّ سریر خلافت صاحب این نقش دلپذیر توان گفت محمدحسین کشمیری ست و به خطاب زرّین قلمی روشناسِ آفاق، شاگردِ مولانا عبدالعزیز، از استاد گذرانیده، مدّات و دوایرِ او متناسب همند و کارآگاهان او را به پایۀ میرعلی[کاتب هروی] برگیرند…» (آیین اکبری، ص ۹۳  ) و جهانگیر نیز در جهانگیرنامه یا توزک جهانگیری چندین بار از وی نام برده است (توزک جهانگیری: ص ۵۳ و ۹۱) تا اندازه‏ای که کتابتِ مقدمۀ نفیس‏ترین مرقع آن زمان، یعنی مرقع جهانگیری (مرقع گلشن) و به گمان بسیار، گردآوری و گزینشِ قطعات آن نیز به وی سپرده شد چراکه بیشتر آثار این مرقع شامل قطعاتی از میر علی کاتب است، همان هنرمندی که محمدحسین سبک وی را پسندیده و بر آن بوده که پیرو همان مکتب هنری باشد. محمدحسین سبک اصیلِ نستعلیق را که پس از میرعلی تبریزی (ف ۸۰۳ ق.)، توسط جعفر تبریزی، اظهر تبریزی و سلطان علی مشهدی طی شده و به میرعلی هروی(ف ۹۵۱ ق.) رسیده بود، دنبال کرد و به زیبایی هرچه تمام رساند. همین روند را علیرضا تبریزی(عباسی) در اصفهان پی گرفت و به نهایت رساند.

محمد حسین همدورۀ چند استاد طراز اول خط نستعلیق در اواخر سدۀ دهم و اوایل یازدهم است، همچون: میرعماد قزوینی، علیرضا تبریزی و خلیل الله حسینی(ملقب به پادشاه قلم) و از نظر تاریخی در دوره‏ای می‏زیست که نستعلیق در حال رسیدن به نهایت تناسب و زیبایی خود بود. گفتنی است که پس از میرعماد(ف ۱۰۲۴ ق.)، شاگردان و پیروانِ وی، کمال این خط را در آثار وی جستجو کردند و کمتر به تغییر و خلاقیت اندیشیدند. عبدالرشید دیلمی(ف ۱۰۸۱ ق.) که از شاگردان ممتاز میرعماد بود به هند مهاجرت کرد و در دربار شاهجهان به تدریس شاهزادگان پرداخت. چنانکه در تذکرۀ خوشنویسان (غلام محمد هفت قلمی دهلوی) می‏بینیم، از آن پس عیار هنری خوشنویسان هند با آثار عبدالرشید سنجیده می‏شد و همین نکته سبب گشت تا هنرشناسان هندی، محمدحسین کشمیری را چنانکه شایستۀ اوست، نشناسند.

محمدحسین اگرچه به دقت و درستی از آثار میرعلی کاتب هروی مشق کرده و پیرو سبک اوست اما شاگرد حضوری وی نبوده است. می‏دانیم که میرعلی از سال ۹۳۵ ق. به اجبار به بخارا برده شد و تا هنگام درگذشت (ف ۹۵۱ ق.) در آنجا بود و از نظر زمانی در این هنگام یعنی پیش از سال ۹۵۱ ق. امکانِ شاگردی محمدحسین در بخارا بسیار دور از ذهن است زیرا وی در ۱۰۲۰ ق. درگذشته و در صورتی می‏توانسته به محضر میرعلی راه یابد که بیش از هشتاد سال زیسته باشد. گروهی وی را شاگرد عبدالعزیز دانسته‏ اند و در این صورت وی از نظر مهارت و شهرت، از استادش بسی پیشی گرفته است. از شاگردان وی به حسین کشمیری و محمد مراد زرین قلم، محمد علی (پسرش) می‏توان اشاره کرد.

مطالب بالا از سایت دکتر قلیچ خانی است

محمد حسین کشمیری16 محمد حسین کشمیری زرین قلم محمد حسین کشمیری زرین قلم 44 محمد حسین کشمیری زرین قلم 6 محمد حسین کشمیری زرین قلم 7 محمد حسین کشمیری زرین قلم 8 محمد حسین کشمیری زرین قلم 9 محمد حسین کشمیری زرین قلم 10 محمد حسین کشمیری زرین قلم 5 محمد حسین کشمیری زرین قلم 4 محمد حسین کشمیری زرین قلم 3 محمد حسین کشمیری زرین قلم 2 محمد حسین کشمیری 32 محمد حسین کشمیری 31 محمد حسین کشمیری 30 محمد حسین کشمیری 29 محمد حسین کشمیری 27 محمد حسین کشمیری 26 محمد حسین کشمیری 21 محمد حسین کشمیری 22 محمد حسین کشمیری 23 محمد حسین کشمیری 24 محمد حسین کشمیری 25 محمد حسین کشمیری 20 محمد حسین کشمیری 19 محمد حسین کشمیری 18 محمد حسین کشمیری 11 محمد حسین کشمیری 3 15محمد حسین کشمیریقلم

برچسب ها

0 دیدگاه در “محمد حسین کشمیری (زرین قلم) بخش یکم”

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *