خط طغری (بخش یکم)

طُغرا (یا طُغْری) نوعی از خوشنویسی پیچیده‌است که به وسیله آن لقب‌ها و نام سلطان یا امیری را برسر فرمان او می‌نویشتند مانند «السلطان الاعظم الاعدل جلال الدین اکبر پادشاه غازی». این خط خاص به عنوان امضاء برای سلطان‌ها در خاور میانه و به‌ویژه برای سلاطین عثمانی بکار می‌رفته‌است و در برخی مناطق آسیا مهرهای مشابه نیز دیده شده‌است.

این شیوه از خوشنویسی و ترکیب خط مرکب از چند خط عمودی منتهی به قوس گونه‌ای تودرتو و متوازی است که به شکل کمانی و به مانند طره بر سر فرمان‌ها، منشورها و احکام حاکمان در گذشته اغلب به آب طلا یا شنگرف می‌کشیده‌اند.

هندوشاه نخجوانی سروده:

اعدلِ اقطارِ شرق و غرب، کز القاب او

بر مناشیرِ امورِ عدل طغرا کرده‌اند
همچنین حافظ می‌گوید:

هلالی شد تنم زین غم که با طغرای ابرویش

که باشد مه که بنماید ز طاق آسمان ابرو
کار نگاشتن طغرا بیشتر منصب و شغلی خاص بوده بیرون از منصب و شغل کاتب، و گماشته بدین کار را طغرانویس و گاه طغرائی می‌نامیدند و طغرا بمنزله امضاء شاه یا امیر و حاکم بوده‌است.

قدیمی‌ترین خطی که شبیه به طغرا برای امضاء سلاطین موجود است متعلق به اورخان اول (۱۲۴۸- ۱۳۵۹) دومین سلطان عثمانی است.

 

طغری قالب و فرمی از خوشنویسی است که در آن القاب سلاطین و پادشاهان را به آب طلا و شنگرف و یا با مرکب و یا ترکیبی از آنها به شیوه ای پیچیده و در هم تنیده نگاشته می شده است.

در حکومت عثمانی بر پایة الدُستور (قانون نامه ی عثمانی ) که از ۱۲۵۵ تدوین یافته ، تمغا بارها به کار رفته است . از آن میان در مرتبة نخست ، کلیه ی اسناد اوراق بهادار به استثنای عریضه ها و گزارشها و تذکره ها، با تمغاهایی به نام طغرای همایونی ، مهر می شد. سپس عریضه ها و گزارشها و تذکره ها را با تمغای سرد مربوط به همان اسناد مهر می کردند و پس از آن تمغای وزارتخانه ها را بر این اسناد می نهادند ( الدستور ، ج ۲، ص ۸۵).

وظایف‌ عمده‌ نشانجی‌ ــ كه‌ كم‌وبیش‌ معادل‌ و مترادف‌ «صاحب‌ دیوان‌ انشا»، «صاحب‌ قلم‌ اعلی‌’»، «مُوَقِّع‌»، «توقیعی‌»، «طغرایی‌»، «طغرانویس‌» و «طغراكش‌ احكام‌» بود ــ عبارت‌ بود از شركت‌ در وضع‌ قوانین‌ و تحریرِ نامه‌ها، منشورها، عهدنامه‌ها، احكام‌، فرمانها و بروات‌ پادشاه‌ و وزرا (پاكالین، ذیل‌ “Nisanci” )؛ از این‌رو، چیره‌دستی‌ در نگارش‌ منشآت‌ و آگاهی‌ بر جزئیات‌ قوانین‌ عرفی‌ و شرعی‌ از لوازم‌ دارنده‌ این‌ مقام‌ بود.

این مطلب عینا از کانال تلگرامی هنر اسلامی (اقای مهدی قربانی ) نقل شده است

 

photo_2016-05-03_23-39-22 photo_2016-05-03_23-39-32 photo_2016-05-03_23-40-05 photo_2016-05-03_23-51-06 photo_2016-05-03_23-51-35 photo_2016-05-03_23-51-38 photo_2016-05-03_23-52-45 photo_2016-05-03_23-52-49 photo_2016-05-03_23-52-52 photo_2016-05-03_23-54-01 Tughra_Mahmud_II_bw Tugra_Mahmuds_II

برچسب ها

0 دیدگاه در “خط طغری (بخش یکم)”

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *