تعلیق (بخش یکم / معرفی)

 

خط تَعلیق یا ترسل اولین شیوه از خوشنویسی فارسی است که خاص ایرانیان پدید آمده است. به نظر می‌رسد این شیوه از خوشنویسی در اواسط سدهٔ هفتم از ترکیب و توسعهٔ دو خط توقیع و رقاع و تحت تاثیر خطوط ایرانی پیش از اسلام و با توجه به ذوق و روحیه ایرانی به‌وجود آمده باشد. خط تعلیق را می‌توان نخستین خط کاملاً ایرانی دانست. درواقع این شیوه اولین نوع خوشنویسی بود که برای خط پارسی که از عربی منشعب شده بود، ابداع گشت و در آن علامت‌های زیر و زبر و پیش به‌کار نمی‌رفت. تعلیق خطی تودرتو و متصل به‌هم است و کلمات و حروف در آن یکنواخت نوشته نمی‌شوند، یعنی گاهی بزرگ و گاهی ریزند. خط تعلیق دوایر زیاد، حروف مدور و قابلیت فراوان در ارائهٔ ترکیب‌های متنوع را دارد. به همین سبب بیشتر در بین افرادی رواج داشت که از نظر سواد و میزان آشنایی با خط در سطح بالایی بوده‌اند.. این خط ویژه کاتبان دربارها و دیوان‌های حکومتی بوده از این رو این خط به تدریج کاربرد خود را از دست داده است.

این خط حدود صد سال رواج کامل داشت و پس از آن رفته رفته با پیدایش نستعلیق و سپس شکسته نستعلیق از رواج آن کاسته شد و رونق سابق را از دست داد. عده‌ای ابداع این خط را به خواجه تاج سلمانی اصفهانی نسبت می‌دهند. اما در واقع او این خط را قانونمند کرد و بعدها به وسیله خواجه عبدالحی منشی استرابادی برای آن قواعد و اصول بیشتری به‌وجود آمد.

خط تعلیق، زمینه‌ساز پیدایش دو خط دیگر ایرانی یعنی نستعلیق و شکسته نستعلیق بود. رواج و رونق این دو خط از کاربرد تعلیق کاست تا جایی که تقریباً به بوته فراموشی سپرده شد.
زنده یاد حبیب اله فضائلی در کتاب اطلس خود چنین می نویسد :
” تعلیق خطی است تو در تو و پیچیده که اتصال حروف منفصله در آن به منظور سرعت ، معمول داشته و بسا چندین کلمه را متصل و پیوسته نوشته اند .این خط اساس و مقدمه ای برای پیدایش خط زیبا و ممتاز نستعلیق و شکسته ی نستعلیق گردیده است” .
خط تعلیق عمداً جهت تند نویسی ابداع شد و خطی بود که کاتب مجاز به درهم تنیدن کلمات و حروف بود ، حتی حروفی که قابل اتصال نبودند .
این خط به اعتقاد بسیاری از بزرگان خوشنویسی ، معلق میان دو خط رقاع و توقیع بوده است و بنا بر گفته ی استاد فضائلی در کتاب اطلس خط : ” این خط توسط ایرانی ها از یک خط عربی شکسته ی انحناء دار بدون تکلف به نام فیر آموز ( پیرآموز ) استخراج شده است ” .
در بسیاری از کتب ذکر شده است که خط تعلیق توسط خواجه تاج سلمانی اصفهانی ( قرن نهم ) قانونمند شده و بوسیله ی خواجه عبدالحی منشی استرآبادی و خواجه اختیار الدین منشی به کمال رسیده است .
از این خط بیشتر برای نوشتن نامه هاوکتاب ها استفاده می شده ولی بعدهابصورت خطی مستقل درآمده وزمینه ساز پیدایش خطی وزین تر و با ظرافت بیشتر به نام نستعلیق شده است .

56 (1)

56 (3)

56 (4)

56 (5)

56 (7)

56 (9)

56 (12)

56 (13)

56 (14)

56 (15)

0 دیدگاه در “تعلیق (بخش یکم / معرفی)”

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *